نقد صورت و معنی در شعر ابراهیم طوقان- قسمت ۱۷

نقد صورت و معنی در شعر ابراهیم طوقان- قسمت ۱۷

در قلب آسمان
ادبیات مقاومت در سرزمینهای عربی به طورجدی پس از معاهده « سایکس – بیکو » وتقسیم
این خطه و تبدیل شدن آن به مستعمره کشورهای انگلیس، فرانسه ، ایتالیا و… نمایان شد . و
دولتهایی که به مرض استعمار مبتلا و دردام آن گرفتار شدند ، تلاش خودرا برانقلابها متمرکز
کردند و شاعران و نویسنده هایشان قلم را اسلحه ای در خدمت مبارزه قرار دادند . « عبد الله
ندیم » ( ۱۸۴۵-۱۸۹۶م ) که در (الجمرک ) واقع در بندر اسکندریه متولد شد ه است ، اولین
نگارنده و ادیبی است که همت خود را در راستای ادب مقاومت با نوشتن مقاله های گزنده و
هدفمند مانند ( التنکیت و التبکیت ) به کار برد . ( همان ، ص ۱۷)
و اما شعر میهنی که پیرامون مسائل وطن و مشکلات سیاسی واجتماعی آن می چرخد و عشق
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
انسان را به سرزمین و فرزندانش نشان می دهد توجه شاعران عرب را به خود معطوف
ساخت . ( ناصیف ، بی تا ، ص۹ )
شاعرانی همچون « بیرم التونسی » ( ۱۸۹۲- ۱۹۶۱م ) متولد (الأنقوشی ) واقع دراسکندریه
که زجلهایش نمونه ای بارز ازشعر مقاومت است ، قصیده های ( أطفال الشوارع ) ، ( العامل
البصری) ، ( الزحام ) ، ( الخمره ) ، ( الکارو ) ، ( المجلس البدلی ) و … از جمله شعرهای

ملی اوست . ( الحسینی ، ۲۰۰۶م صص ۲۰و ۲۱ )
ویا«محمود درویش» شاعرمعاصرفلسطینی که وجود وارزش انسان رادرانقلابی بودن می داند
قلمش را در راستای آزادی ملت فلسطین به خدمت می گیرد و پیامش را علنا بیان می کند . به
عنوان مثال درقصیده « مغنّی الدم » چنین می نویسد :
کفر قاسم
إنّنی عدتُ من الموت لأحیا ، لأُغنی
فدَعینی أستعرض صوتی من جرح توهج
و أعینینی علی الحقد الذی یزرع فی قلبی عوسج
إننی مندوب جرح لا یساوم
علّمتنی ضربه الجلاد أن أمشی علی جرحی
و أمشی
ثم أمشی
و أقاوم ! ( درویش ، ۱۹۷۶م، صص۳۳۴و۳۳۵)
کفر قاسم
من از مرگ باز گشتم تا زنده بمانم و ترانه سردهم .
پس مرا بگذار تا صدایم را از زخمی برافروخته و سوخته فراخوانم .
ومرا بر کینه ای که بوته خاردار تمشک در قلبم کاشته یاری بده .
من نماینده زخمی هستم که سازش نمی کند .
ضربه دشمن به من آموخته تا بر جراحتم راه روم .
و راه روم .
پس راه روم .
و مقاومت کنم .
و یا « عبد الرحیم محمود » از شاعران دلسوز فلسطین ( ۱۹۱۳- ۱۹۴۸م ) که مقاومت را با
کلام حق و سلاح نبرد درآویخت وتا قبل ازنوشیدن شهد شهادت شعرهای قومی وملی اومعرّف
عشق وی به وطنش بودند : ( ضیف ، ۱۹۴۸م ، ص۱۴۳)
أری مقلتی دون حقی السلیب و دون بلادی هو المبتغی
یلذّ لأُذنی سماعُ الصلیل و یُبهَجُ نفسی مسیلُ الدما
و جسمٌ تجَندَلُ فوق الهضاب تناوشهُ جارحاتُ الفلا
کسا دمُه الأرضَ بالأرجوان و اثقل العطرُ ریحَ الصبا
و عفّی منه بهیّ الجبین و لکن عُفاراً یزید البها
لعمرک هذا ممات الرجال و مَن رام موتاً شریفاً فذا
دیدگانم را فراتر از حق از دست رفته و سرزمینم که در آرزوی آن به سر می برم ، می دانم .
شنیدن صدای به هم خوردن شمشیرها برای گوشم لذت بخش است و سیلاب خون درونم را شاد می کند ،
و جسمی که بر فراز تپه هاهمچون تخته سنگ بر زمین کوبیده می شود در حالی که جانوران شکاری بیابان او
را از هم می درند و می خورند ،
و خونش پیراهن أرغوان بر تن زمین می کند و عطرش بر دوش باد صبا سنگینی می کند .
و از پیشانی زیبای او جز گرد و غباری که بر درخشش و تابناکی آن افزوده است اثری باقی نمانده است .
به جانت سوگند که این مرگ مردان است ، و هرکس مرگی شرافتمندانه آرزو کند ، چنین است .
و ابرهیم طوقان که شعرسیاسی ، او را دررأس شاعران فلسطین قرارمی دهد ، تنها یک جنبه
سیاسی را درنظرنمی گیرد بلکه به هر مسأله ای که می پردازد درآن فرو می رود و از هر
موضوعی که سخن می گوید هدفش را فراموش نمی کند ؛ اگرمرثیه ای می سراید جزدرابیاتی
محدود بـه وصف شخص مفقـود نمی پردازد و بـه سرعت توجه مخاطب را بـه موضوع هـای
سیاسی مورد نظر خود معطوف می کند . ( السوافیری ، ۱۹۷۳م ، صص ۳۸۸و۳۸۹)
ابراهیم اولین کسی است که مفهوم معینی از وطن در شعرش ارائه می دهد :
تلکَ البلادُ إذا قلتَ : اسمُه « وطن » لا یفهمُون ، وَ دونَ الفهمِ أطماعُ
یا بائعَ الأرض ِ لم تحفِل بعاقبهٍ وَ لا تعلَّمتَ أنّ الخصمَ خدّاعُ
فکِّر بموتِکَ فی أرضٍ نشأتَ بها وَاحفِظ لِقبرِکَ أرضاً طولُها باعُ ( ابراهیم ،
۲۰۰۵م، ص۲۹۲)
اگر از آن کشور می پرسی ، اسمش وطن است ، و آنها نمی فهمند وباعث نفهمیشان حرص و طمع است .
ای زمین فروش به یک فرجام جشن و سرور برپا نکن در حالی که نمی دانی دشمن چه قدر حیله گـر است.
به مرگت بر زمینی که درآن بزرگ شده ای فکر کن و برای قبرت زمینی به طول یک باع ( فاصله میان دو
دست کشیده ، تقریبا یک متر ) بگذار .

 

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت jemo.ir مراجعه نمایید.

 

مدیر سایت

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *