هوش هیجانی فرد یه عامل مهم در تعیین توانایی موفقیت در زندگیه و مستقیما بهداشت روانی ایشون رو تحت اثر قرار می دهد. هوش هیجانی هم اینکه با بقیه تعیین کننده های مهم ( توانایی فرد واسه موفقیت در مقابله با حوادث محیطی ) مانند شرایط و پیش آمادگیای زیستی – طبی، استعداد عقلی شناختی و واقعیتا و محدودیتای فوری در حال تغییر محیط هم ترکیب می شه. این راه و روش با دیدگاه تعاملی بم[۱] و آلن[۲] از این جهت که براهمیت تمرکز امتحان عوامل شخصی و موقعیتای محیطی در پیش بینی رفتار تأکید داره موافقه. اپستین [۳]هم بر این دیدگاه تأکید و بیان می داره که طرح این سوال که کدوم یکی از اونا ( موقعیت یا شخص ) مهم ترن، چیزی بی معناست، چون که رفتار همیشه نتیجه عمل مشترک شخص و موقعیته. رفتار همیشه تو یه بافت موقعیتی رخ می دهد نه در فضای خالی. پس، بحث در باره ویژگیای رفتار فرد بدون مشخص کردن موقعیتی که رفتار در اون رخ داده، چیزی بی معنیه .

مدل هوش هیجانی چند دلیلی بار – ان با ظرفیت کارکرد ربط داره تا خود کارکرد ( یعنی ظرفیت واسه موفقیت نه خود موفقیت)؛ این چارچوب مفهومی کامل بر گروهی از مؤلفه های دلیلی ( مهارتای هیجانی ) مبتنیه و بقیه مدلای موجود هوش هیجانی رو هم در بر می گیرد. به این معنا که این مدل تنها بر باخبر شدن از احساسات و به کار گیری این اطلاعات واسه یکی بودن با زندگی تأکید نداره، بلکه در بر گیرنده مؤلفه های دیگه ایه که در تعیین موفقیت فرد در کنار اومدن با فشارها و اقتضائات محیطی کم اهمیت نیستن .

اصطلاح « موفقیت » بدون صورت که در تعریف بار – ان از هوش هیجانی آمده، به صورت محصول پایانی تلاشا فرد واسه رسیدن و رسیدن به کمال تعریف شده و طبق این ، مفهومی بسیار ذهنی و به طور بالقوه تحت اثر شرایط اجتماعیه هوش هیجانی پیش بینی موفقیت رو هم ممکن می سازه، چون نشون می دهد که چیجوری فردی آگاهی و علم خود رو در موقعیتی بی درنگ به کار می گیرد.(۲)

بار – ان به چند دلیل اصطلاح « هوش هیجانی » رو واسه اشاره  به این سازه به کار برده. اول اینکه، اصطلاح « هوش » به معنی توانائیا، کفایتا و مهارتای  کلی ایه که نشون دهنده مجموعه آگاهی فرد واسه یکی بودن با زندگیه. اصطلاح                   « هیجانی » هم بر فرق بین این نوع هوش خاص از هوش شناختی تاکید داره.

بار – ان عامل های راه و روش مفهومی خود نسبت به هوش هیجانی رو که به وسیله نسخه فعلی پرسشنامه بهره هیجانی بار – ان ( EQ-I ) مورد امتحان قرار می گیرند، مشخص کرد که در جدول صفحه بعد فهرست شدن :

 

 

 

 

جدول مؤلفه های هوش هیجانی مورد امتحان در پرسشنامه EQ-I

مؤلفه های درون فردیمؤلفه های  بین فردیمؤلفه های سازش پذیریمؤلفه های مدیریت استرسعامل های خلق عمومی
خود آگاهی هیجانیهمدلیحل مسألهتحمل فشار روانیخوش حالی
بیان وجودمسئوولیت پذیری اجتماعیواقعیت گراییکنترل تکانهخوش بینی
احترام به خودروابط بین فردیانعطاف پذیری
استقلال
خود شکوفایی

 

بار – ان هم در اوایل دهه ۱۹۸۰ تحقیق جامعی واسه بررسی عوامل                      ( مهارتای هیجانی ) مختلفی که تصور می شد ساختار هوش هیجانی رو می سازند شروع کرد. دیدگاه اون شامل چهار مرحله س :

۱) دسته بندی منطقی متغیرها و شناسایی عوامل کلیدی زیر بنایی که ٌ به کارکرد مؤثر و سلامت هیجانی مثبت منجر می شه. کشف این متغیرها بر تجارب بالینی و مرور متون بهداشت روان مبتنی بود

۲) تعریف عملیاتی عوامل

۳) ساخت پرسشنامه واسه آزمایش عوامل

۴) تفسیر یافته های و استفاده اون عوامل . پایه آزمایش ساختار دلیلی، اعتبار و پایایی پرسشنامه بار – ان  بر مبنای اینجور دیدگاهی ، مؤلفه های راه و روش مفهومی خود نسبت به هوش هیجانی رو که به وسیله ویرایش فعلی پرسشنامه بهره هیجانی بار – ان ( EQ-I ) مورد امتحان قرار می گیرند ، مشخص کرد.

بار – ان مؤلفه های هوش هیجانی رو به صورت زیر تعریف می کنه :

 

 

  • عامل های درون فردی

خود آگاهی هیجانی  ( ES ) emotional self- awareness یعنی توانایی شناسایی و فهم هیجانهای خود . این مؤلفه هم بر آگاهی فرد از احساسا و هیجانای خود و هم بر توانایی تفاوت بین اونا، چرایی و باخبر شدن از این که چی دلیل اون احساسا شده، تأکید داره.

بیان وجود Assertiveness(AS)  یعنی توانایی بیان احساسا، باورها و افکار خود و توانایی دفاع از حقوق خود باشیوهای غیر داغون کننده . افراد دارای این توانایی، کمرو و باز داری شده نیستن. این افراد می تونن بدون خشونت یا بد زبانی، احساس های جور واجور خود رو به طور روشن بگن. داشتن این مهارتها واسه کسب موفقیت در زندگی بسیار اساسیه. این افراد با احتمال خیلی کم به دلیل احساسات ناراحت کننده و بازدارنده شده، احساس محدودیت می کنن.

احترام به خود ( احترام ذات ) ( SR ) self – regard  یعنی توانایی آگاهی، فهم، پذیرش و احترام نسبت به خودمون . احترام به خود توانایی پذیرش جنبه های مثبت و امکانات درک شده شخص و هم پذیرش جنبه های منفی و محدودیتای فردی و داشتن احساسات خوب نسبت به خوده.

خود شکوفایی ( SA ) self – actualization یعنی توانایی از قوه به فعل رسوندن نیروهای داخلی و عملی ساختن اون چیزی که شخص قصد انجام اون رو داره و احساس لذت از انجام عمل.

خود شکوفایی در واقع، توانایی برخورداری از یه زندگی کامل، غنی و معنی داره و یه مهارت سرنوشت ساز در مورد هوش هیجانیه. به خاطر این که مؤلفه مانند یه نقشه راه واسه کسب موفقیت در زندگی عمل می کنه. خود شکوفایی فرآیندی پویا و دائمی از تلاش، بر ای به بیشترین حد رسوندن رشد تواناییا و ظرفیتای شخصیه.

استقلال ( IN ) independence یعنی توانایی خود هدایت گری و خود کنترلی در تفکر و اعمال شخصی و خلاص شدن از وابستگی عاطفی. افراد جداگونه در طراحی و اتخاذ تصمیمای مهم زندگی متکی به خود هستن. به هر حال این افراد قبل از اراده کردن در جستجوی دیدگاه بقیه بر میان و به اونا توجه می کنن. مشورت با بقیه حتماٌ نشونه وابستگی نیس. افراد جداگونه از تکیه به بقیه واسه برآوردن نیازای عاطفی شون دوری می کنن. جداگونه بودن به اندازه اعتماد به خود، نیروی داخلی و به تمایل در برآوردن انتظارات و تعهدات بدون این که اسیر اونا شن مبتنیه.

اراده کردن

 

  • مؤلفه های بین فردی

همدلی ( EM ) ( empathy ) یعنی توانایی باخبر شدن از احساسات، فهم و احترام به احساسای بقیه همدلی، حساس بودن نسبت به موضوع، چگونگی و چرایی              احساسای بقیه و تفکر در باره روش عمل آنانه. همدل بودن به یه معنی، توانایی « خوندن هیجانی » افراد دیگه س. افراد همدل نسبت به بقیه علاقمند بوده و نگران و مراقب اونا هستن.

روابط بین فردی ( IR ) Relationship Interpersonal یعنی توانایی ایجاد و حفظ روابط خوب دو طرفه که با نزدیکی هیجانی، صمیمیمت و خرید و فروش احساسات مشخص می شه.

رضایت دو طرفه شامل تبادلات اجتماعی معنا داره که به طور بالقوه جایزه دهنده و لذت بخش بوده و با بده بستان همراه  می باشه.

از ویژگیهای رابطه مثبت بین فردی، توانایی صمیمت، بیان محبت و انتقال دوستی به شخص دیگه س. این مهارت اجتماعی عموماٌ نیاز به داشتن حساسیت نسبت به بقیه، تمایل به ایجاد ارتباطات و احساس رضایت از این روابطه.

محبت

مسئولیت پذیری اجتماعی Social Responsibility  ( RE ) یعنی توانایی شناسایی خود به عنوان یه عضو همکاری کننده ، امداد رسان و سازنده تو یه گروه اجتماعی.

این مؤلفه، با عمل به روش مسئولانه ( حتی اگه فرد از اون سودی جنگ)، انجام کار با و واسه بقیه ؛ پذیرش بقیه ؛ عمل، برابر وجدان فردی و رعایت مقررات اجتماعی رابطه داره. داشتن حساسیت بین فردی و توانایی پذیرش بقیه، در حالی که از امکانات اونا در جهت احیاء منافع جمعی استفاده می شه و نه سود شخصی، یه سری از رفتارای کلیدی افراد بهره مند از مسئولیت اجتماعی بالاست.

[۱] – Bem

[۲] -Allen

[۳] -Epstein