مقاله علمی با منبع : تاثیر مصرف سالیسیلیک اسید و کودهای زیستی بر عملکرد و اجزاء عملکرد نخود …

مقاله علمی با منبع : 
تاثیر مصرف سالیسیلیک اسید و کودهای زیستی بر عملکرد و اجزاء عملکرد نخود  …

ساقه نخود گرد و دارای شاخه‌های چهار گوش و راست بوده و کلیه اندام‌های آن از کرک پوشیده شده است و مایع چسبناکی از آن تراوش می‌شود که اسید مالیک و اسید اگزالیک زیادی دارد (مجنون حسینی، ۱۳۷۲).
سه نوع ساقه را می‌توان تعریف کرد:
۱ـ شاخه‌های اولیه که از سطح زمین شروع می‌شود و از جوانه‌های اولیه اندامهای هوایی و شاخه‌های جانبی گیاهچه منشأ می‌گیرند و همچنین ساقه‌های قوی توسط پائین‌ترین گره‌ها تولید می‌شود. شاخه‌های اولیه ضخیم، قوی و چوبی هستند و به طور کلی استقامت گیاه به میزان قابل توجهی به وجود این شاخه‌ها بستگی دارد.
۲ـ شاخه‌های ثانویه به وسیله جوانه‌هایی که روی شاخه‌های اولیه قرار گرفته‌اند تولید می‌شوند و نسبت به شاخه‌های اولیه ضعیفتر هستند.
۳ـ شاخه‌های ثالثیه مسلماً از جوانه‌های واقع بر روی شاخه‌های ثانویه تولید می‌شوند و نسبتاً برگی شکل و از نقطه نظر عملکرد خیلی مهم نیستند (باقری و همکاران، ۱۳۷۶).
تعداد شاخه‌های اصلی از ۱ تا ۸ عدد در نوسان می‌باشند. تعداد شاخه‌های ثانوی که از جوانه‌های موجود بر روی شاخه‌های اولیه تولید می‌شوند ۵ تا ۷ عدد می‌باشد. تعداد گره‌های اولیه که دارای شاخه‌های ثانویه می‌باشند، نیز بسیار متغیر و ۲ الی ۱۲ عدد می‌باشند (واندر میزن، ۱۹۸۷).
از نخود معمولاً از هر گره یک گل تولید شده و تبدیل به نیام می‌شود. نیام‌ها اکثراً بر روی شاخه‌های اولیه و ثانویه قرار دارند (کاناچوپرا، ۱۹۹۸).
۲-۴-۳ برگ
برگ‌ها در نخود مرکب بوده و بطور متناوب بر روی شاخه قرار می‌گیرند. متوسط طول محور برگ بین ۳ الی ۷ سانتیمتر و در سطح فوقانی خود دارای شیار می‌باشد. بطور متوسط محور برگ دارای ۱۰ الی ۱۵ برگچه است، که این برگچه‌ها بوسیله دمبرگ های کوچکی به محور اصلی متصل می‌شوند. چرخش دو ردیف برگچه‌ها بر حول محور برگ به تغییرات محیطی مانند مکانیزم سازگاری در مقابل شرایط خشکی بستگی دارد (باقری و همکاران، ۱۳۷۶).
۲-۴-۴ گل
گلهای نخود یکی از نمونه‌های تیپیک زیر رده پروانه آسایان می‌باشد. گلها به صورت منفرد بر روی دمگل نسبتاً بلندی قرار گرفته است. دمگل‌های اصلی، پایک خوشه‌ای و پایک گلها در زمان گلدهی به شکل خط مستقیم هستند. رنگ گلها سفید یا آبی آسمانی و یا ارغوانی است و براکته‌های بسیار کوچک و حدود ۵/۱ میلیمتر طول دارند. چنانچه گل رنگی باشد، دمگل هم به رنگ‌های مختلف دیده می‌شود. کاسه گل در قسمت قاعده دارای برآمدگی پشتی همراه با پنج دندانه سرنیز‌ه‌ای و عمیق است. دمگل و کاسه گل غالباً دارای کرکهای زیادی هستند. رقم های زراعی نخود با گل سفید معمولاً بذرهای درشت تولید می‌کنند و از مبدأ هند به سمت کشورهای غرب مدیترانه کشت این ارقام افزایش می‌یابد. لاین‌های گل سفید دارای بذرهای نسبتاً سفید، شیری یا قهوه‌ای روشن هستند. برای سنتز رنگ‌های مختلف مسیرهای بیوشیمیایی متفاوتی وجود دارد و موتاسیونهای تولید کننده گل های سفید، احتمالاً تعداد زیادی از فعل الانفعالات بیوشیمیایی مربوطه را خنثی می‌کنند. اندام زایشی نر دیادلفوس۱+۹ بطوری که میله‌های ۹ پرچم بهم متصل شده و تشکیل یک غلاف زایشی را می‌دهند و پرچم دهمی آزاد است. پرچم‌ها همزمان با باز شدن جداره غشاء بساک بطور دسته جمعی و قبل از باز شدن گل در بالای کلاله قرار می‌گیرند و امکان دگر گشنی را کاهش می‌دهند. با توجه به اینکه جدار غشاء بساک قبل از باز شدن غنچه از هم جدا و دانه گرده بر روی کلاله پخش می‌شود. نر عقیم کردن مکانیکی آن مشکل است (باقری و همکاران، ۱۳۷۶).
۲-۵ رشد و نمو
رشد و نمو نخود را می‌توان به چهار مرحله فنولوژیکی تقسیم کرد این مراحل عبارتند از: جوانه زنی، رشد رویشی، گلدهی و غلاف بندی، پر شدن دانه و رسیدگی.
جوانه زنی مناسب، نیاز اولیه برای استقرار مناسب گیاه است. رشد رویشی شاخه‌دهی و توسعه کانوپی گیاه است. گلدهی یک فرایند پیوسته است که تا مرحله نمو غلاف ادامه دارد. از آنجا که نخود از تیپ گل رشد نا محدود می‌باشد، رشد رویشی‌ حتی در هنگام گلدهی و نمو غلاف ادامه می‌یابد. رسیدگی از طریق پیر شدن برگ مشخص می‌شود. مدت هر یک از مراحل فنولوژیکی بسته به رقم، طول روز، درجه حرارت و آب قابل دسترس متفاوت است (باقری و همکاران، ۱۳۷۶).
۲-۵-۱ جوانه زنی و استقرار گیاهچه
برای نخود باید بذور با خلوص بیش از ۹۸% و قدرت جوانه زنی بیش از ۹۰% که درشت و سالم باشند انتخاب کرد تا به خوبی جوانه زده و سبز شوند (رحیم زاده خویی و کاظمی،۱۳۷۲).
یکی از عوامل موثر در کاهش عملکرد مزرعه پوشش گیاهی ضعیف است. در این مورد کیفیت پایین بذر، شرایط بستر بذر یا روش کاشت و یا رخدادهای مربوط به تنشهای زنده و غیر زنده نیز می‌توانند نقش موثری ایفا کنند (پورنجف، ۱۳۸۵). درجه حرارت بالا و به تبع آن تبخیر زیاد در زمان کاشت بر اهمیت موضوع می‌افزاید مطالعات روی خاکهای شنی لومی در شمال هندوستان نشان داد که کاشت بذر در عمق ۱۰ سانتیمتری نسبت به عمق کاشت کمتر (۵ سانتیمتری)، در صورتی که نخود به صورت دیم کاشت شود، بهتر است اما در شرایط فاریاب اختلافی وجود ندارد. مرگ و میر گیاهچه‌ها در شرایط دیم در عمق کاشت ۵ سانتیمتری حدود ۷/۴۲ درصد بود در صورتی که در عمق ۱۰ سانتیمتری حدود ۸/۳۳ درصد بود (کایزر و هانان، ۱۹۹۵). در جائیکه رطوبت خاک برای جوانه زنی محدود نباشد به نظر می‌رسد عمق کاشت ۷ـ۵ سانتیمتر برای سبز شدن نخود ایده آل باشد (پورنجف، ۱۳۸۵).
بذور درشت تعدادی از گیاهان زراعی گیاهان قویتری تولید کرده و عملکرد بالاتری دارند. در نخود همبستگی نزدیکی بین اندازه بذور درجه بندی شده یک رقم مشخص و وزن اندام هوایی گیاهچه در ۳۰ روز بعد از جوانه زنی مشاهده شد (کاشیک و همکاران، ۱۹۹۵). بعد از کاشت بذر، جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، سرعت سبز کردن و رشد گیاهچه‌ها بستگی به دمای محیط دارد (سومرفیلد و همکاران، ۲۰۰۰).
نخود میتواند در محدوده وسیعی از دماها (۱۰ تا ۴۵ درجه سانتیگراد) جوانه بزند اما جوانه زنی و سبز کردن در دماهای بین ۲۵ـ۱۵ درجه سانتیگراد سریعتر است (سومرفیلد و همکاران، ۲۰۰۰).
با وجود برخورداری بذر از قوه نامیه ۱۰۰درصد ممکن است جوانه زنی و استقرار گیاه کافی نباشد ساکسنا و همکاران در سال ۱۹۸۰ گزارش کردند که در یک آزمایش با وجود کیفیت خوب و تراکم کافی بذر استقرار گیاه زیر ۶۰ درصد بود و حتی به میزان کمتر از ۱۰ درصد نیز می‌رسیده است. دو عامل اصلی برای بروز چنین وضعیتی می‌تواند ناشی از رطوبت و شوری بستر بذر یا هر دوی آنها باشد همچنین اگر زمان کاشت به تاخیر افتد و رطوبت خاک کاهش یابد این عوامل میتواند یک فاکتور بحرانی جهت حصول جوانه زنی و استقرار مناسب گیاه باشد (سکسینا، ۱۹۹۰).
۲-۵-۲ رشد و توسعه سطح برگ
مطالعات متعدد نشان می‌دهد که توسعه سطح برگی و تجمع ماده خشک در نخود برخلاف گندم در یک دوره طولانی بعد از کاشت خیلی آهسته است برای مثال در هندوستان سطح برگ در واریته JG62 در ۸۵ روز اول بعد از کاشت ۷۰ تا ۸۰ سانتیمتر مربع در گیاه بوده اما با اینکه گلدهی حدود ۸۰ تا ۸۵ روز پس ازکاشت اتفاق افتاد سطح برگ ۱۳۳ روز بعد از کاشت به ۱۴۰۰ سانتیمتر مربع در گیاه رسید. در ۸۰ روز بعد از کاشت، زمانی که گلدهی اتفاق افتاد شاخص سطح برگ کمتر از یک بود .توسعه سطح برگ در مرحله گلدهی گیاه به حداکثر می‌رسد (کانا چوپرا و همکاران، ۱۹۹۸).
بررسی‌های تجزیه رشد روی غلات نیز نشان داده است که در این گیاهان مساحت پهنک برگ قبل از گرده افشانی، بطور غیرمستقیم بر عملکرد تاثیر می‌گذارد، یعنی از طریق تاثیر بر تعداد و اندازه دانه‌ها که مواد فتوسنتزی در آن ها تجمع می‌یابند (سومرفیلد و همکاران، ۲۰۰۰).
آگرووال و همکاران (۱۹۸۴) در تحقیقات خود نشان دادند که ماکزیمم شاخص سطح برگ در شرایط بدون آبیاری ۷/ اما در شرایط دوبار آبیاری بعد از مرحله گلدهی، شاخص سطح برگ به ۵/۱ رسید. بنابراین در شرایط بدون آبیاری وقتی که شاخص سطح برگ برای مدت زمان کوتاهی به ۵/۲ می‌رسد، جذب کامل نور اتفاق نمی‌افتد.
۲-۵-۳ تجمع ماده خشک و توزیع آن
بر اساس تحقیقات پرازاد در سال ۱۹۷۸ تجمع ماده خشک در نخود به صورت منحنی سیگموئیدی است که دارای یک مرحله رشد رویشی آهسته و یک مرحله سریع بعد از گلدهی و یک کاهش در مرحله تشکیل غلاف می‌باشد بطوری که بیشترین مقدار تجمع ماده خشک بترتیب در غلاف ها، ساقه، برگ های سبز و برگ های زرد است که در این اندام ها ۷۰ـ۶۰ روز بعد از کاشت تجمع ماده خشک سیر صعودی داشته ولی بعد از این مدت تقریباً بدون تغییر و در آخر سیر نزولی پیدا می‌کند ولی این تجمع در ریشه از اول تشکیل تا آخر (۸۰ روز بعد از کاشت) بدون تغییر می‌‌باشد.
در نخود گل غیر انتهایی بوده و رشد رویشی طی مرحله گلدهی و رشد میوه (غلاف) ادامه می‌یابد و این امر منجر به رقابت بین اجزاء رویشی و زایشی (دانه) برای دریافت مواد غذایی می‌شود. با شروع گلدهی و تشکیل میوه، ماده خشک در اندام های رویشی کاهش می‌یابد که این مسئله تا اندازه‌ای به ریزش برگها و دمبرگ ها مربوط می‌شود و بخشی از آن هم مربوط به انتقال مواد ذخیره شده از ساقه و بافت های دیواره غلاف است. یک مطالعه در هندوستان نشان داده است که عملکرد نهایی ماده خشک در بذر نخود حدود ۶۰ درصد ماده خشک تجمع یافته در مرحله بعد از گلدهی است (باقری و همکاران، ۱۳۷۶).
۲-۵-۴ گلدهی
نخود معمولاً به عنوان یک گیاه روز بلند در نظر گرفته می‌شود (سومرفیلد و همکاران، ۲۰۰۰). دما و طول روز عواملی هستند که گلدهی را تحت کنترل دارند. بین میانگین دما و طول روز و پیشرفت بسوی گلدهی همبستگی مثبت وجود دارد (سومرفیلد و همکاران، ۲۰۰۰). دوره گلدهی نخود ممکن است یکماه طول بکشد (رحیم زاده خویی و کاظمی، ۱۳۷۲). در نخود رشد رویشی در زمان گلدهی و تشکیل نیام‌ها ادامه می‌یابد. بنابراین در این دوره بین قسمت‌های رویشی و زایشی گیاه رقابت وجود خواهد داشت (مجنون حسینی، ۱۳۷۲). نخود همانند اکثر لگوم‌های دانه‌ای، گلهای زیادی تولید می‌کند، اما درصد کمی از آنها به میوه تبدیل می‌شوند (سومرفیلد و همکاران ، ۲۰۰۰). بیشترین درصد تبدیل گل به میوه در واریته‌های مختلف نخود در دمای ۲۰ درجه سانتی گراد حاصل شده است (سکسینا، ۱۹۹۰).
۲-۵-۵ نمو دانه
پر شدن دانه به فرآیندهای فتوسنتزی (فتوسنتز جاری برگ و فتوسنتز جاری سایر اندام‌های سبزینه دار)، بارگیری عناصر آبکشی، انتقال مواد پرورده، تخلیه آبکش، تبدیل قندها به نشاسته و انتقال مجدد ترکیبات تجمع یافته در اندام‌ها قبل گلدهی وابسته است (فالکر و همکاران، ۱۹۹۳). ومیزان تاثیر هر یک از این عوامل بر روی عملکرد نهایی دانه به ژنوتیپ و محیط بستگی دارد (سرمدنیا و کوچکی، ۱۳۷۳).
۲-۶ تنش خشکی
۲-۶-۱ تنش خشکی و انواع آن
تنش خشکی، یکی از مهمترین تنش های محیطی است که در بسیاری از مناطق جهان و بویژه مناطق گرم وخشک باعث محدود شدن عملکرد گیاهان زراعی می شود (پورداد و بگ، ۲۰۰۳). مومنی (۱۳۹۰) معتقد است که انواع تنش خشکی را می توان به سه گروه مشتمل بر کشنده، موقت و انتهایی تقسیم نمود. نوع کشنده تنش خشکی هنگامی روی می دهد که میزان بارش یا درصد رطوبت خاک با نیاز گیاه در طول مراحل نمو آن مطابقت نداشته باشد و بنابراین نمو عادی گیاه متوقف میگردد. این نوع خشکی در نواحی واقع در حاشیه مناطق خشک یا مناطق با میزان بارش متوسط برای تولید گیاهان زراعی روی میدهد. خشکی موقت، غالباً برای گیاهان زراعی که به صورت دیم و در فصول مرطوب سال کشت میشوند روی میدهد. این نوع تنش در هر مرحله از دوره رشد گیاه ممکن است ظاهر شود و با فراهم شدن رطوبت مناسب برطرف گردد. تنش نوع انتهایی هنگامی رخ میدهد که یک گیاه زراعی در مراحل اولیه رشد از رطوبت کافی برخوردار باشد اما با نزدیک شدن به مراحل زایشی در انتهای دوره رشد با محدودیت رطوبتی روبرو گردد. این نوع تنش الزاما برای گیاهان زراعی کشنده نمیباشد.
محققین مرکز تحقیقات بین المللی گندم و ذرت (سیمیت)[۱] معتقدند که در زراعت گندم خشکی براساس مرحله رشد گیاه به سه صورت روی میدهد. در حالت اول که مختص شرایط آب و هوایی مدیترانه ای است بارش تنها در طول زمستان به وقوع میپیوند و مراحل پس از گلدهی با تنش خشکی مواجه میگردند. این نوع خشکی در حدود ۶ میلیون هکتار از اراضی گندم خیز جهان حادث می شود. نوع دوم خشکی در طول دوره زمستان و قبل از گلدهی اتفاق میافتد و گیاه پس از این مرحله با تنش خشکی روبرو نخواهد بود. وین جینکل و همکاران (۱۹۹۸) معتقدند که بالغ بر ۳ میلیون هکتار از اراضی زیر کشت گندم از این نوع خشکی متأثر هستند. نوع سوم در زراعت گندم به صورت مداوم و در تمام دوره رشد گیاه اتفاق میافتد و رویش گیاه از رطوبت ذخیره شده در خاک تبعیت میکند. دو تا سه میلیون هکتار از زراعت گندم در جهان از این نوع خشکی متاثر می باشد.
۲-۶-۲ چگونگی درک خشکی توسط گیاهان
ریشه های گیاهان می توانند علامتی (اخطاری) را به قسمت های هوایی بفرستند که نشان دهد آنها تحت تنش آبی هستند و لذا قبل از آنکه برگها این تنش را تجربه کنند، روزنه ها بسته میشوند. این علامت (اخطار)، هورمون ABA می باشد که در نتیجه تنش آبی در نوک ریشه تولید میگردد. در این رابطه توافق عمومی وجود دارد که اسید آبسزیک یکی از هورمونهای مهم گیاهی است که نقش عمده ای در چرخه زندگی گیاه داشته و بسیاری از فرایندهای مهم فیزیولوژیکی، مورفولوژیکی و همچنین عکس العملهای سازگاری گیاه به محیطهای تنش را تنظیم مینماید (لویت، ۱۹۸۰) به طوری که بعضی از محققان از آن به عنوان هورمون تنش یاد میکنند.
در صورت وقوع کمبود آب در منطقه ریشه و کاهش فشار تورگر در سلول های این منطقه، ABA به سرعت در ریشه سنتز و به بخش های هوایی گیاه منتقل میشود. با توجه به عکس العمل سریع سلول های محافظ روزنه در هنگام وقوع تنش (بسته شدن روزنه ها در ساعات میانی روز که هوا گرم، جذب آب کم و میزان تعرق افزایش مییابد) بسیاری از دانشمندان معتقدند ABA باید در محلی نزدیک یا درون سلولهای محافظ روزنه باشد تا بتواند به این سرعت عمل نماید به همین دلیل تئوری تبدیل ترانس به سیس (شکل فعال ABA) را مطرح میکنند. (لویت، ۱۹۸۰). پس از آن، ABA از طریق بستن روزنه ها (گالن و همکاران، ۱۹۸۶) کاهش نسبت شاخساره به ریشه و دخالت در کارکرد ژنهای گوناگون که به ژنهای وابسته به اسیدآبسزیک معروفند (مومنی، ۱۳۹۰) مانع پسابیدگی سلولهای گیاهی میشود.
اما برخی دیگر از دانشمندان، تجمع موادی نظیر کربوهیدراتها و اسیدها ی آمینه در سلولهای گیاهی که تحت عنوان محلولهای سازگار نامیده میشوند را در این امر مؤثر دانسته اند (اورکت و نیلسون، ۲۰۰۰). محلولهای سازگار، ترکیباتی با وزن مولکولی کم هستند که با واکنش های عادی بیوشیمیایی سلول تداخل ندارند و به عنوان محافظان اسمزی در طی تنش عمل میکنند. این ترکیبات علاوه بر نقش اصلی در تنظیم اسمزی[۲]، ممکن است دارای نقش های مهمی مانند حفاظت از آنزیمها و ساختمان غشا و از بین بردن رادیکال های آزاد اکسیژن نیز فعال باشند (اورکت و نیلسون، ۲۰۰۰).
۲-۶-۳ مکانیسم های مقاومت به تنش خشکی
مقاومت به خشکی در حقیقت عبارت از توانایی گونه ها یا ارقام زراعی از نظر رشد و تولید در شرایط خشکی است. اثر یک دوره خشکی طولانی بر فرایندهای فیزیولوژیکی و مورفولوژیکی مؤثر بر عملکرد و در نهایت اثر آن بر عملکرد بستگی به فاکتور های زیادی دارد. این موضوع نه تنها بستگی به زمان وقوع خشکی در رابطه با سیکل زندگی گیاه و ظرفیت نگهداری آب خاک در ناحیهی ریشه دارد بلکه به خصوصیات گیاه نیز بستگی دارد (کوچکی، ۱۳۷۴).

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت ۴۰y.ir مراجعه نمایید.

مدیر سایت